A.Giới
thiệu chung
I.
Khái quát
1.Tác giả
a. Cuộc đời
b. Sự nghiệp sáng tác
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác
b. Tóm tắt tác phẩm
II.Nghệ
thuật xây dựng tình huống truyện
1.Tình huống truyện là gì?
2.Tình huống truyện trong “Số phận con người”
a. Tình
huống truyện lịch sử
b. Tình
huống đời thường
III.Tính cách Nga thể hiện qua truyện ngắn
“Số phận con người”
IV. Tổng kết
V. Tài liệu tham khảo
==========================================
B.
Bài làm chi tiết
I.
Khái quát
1.Tác
giả
a)
Cuộc đời
-
Mi-khai-in A-lếch-xan-đrô-vích Sô-lô-khốp (1905-1984) là cây bút tiểu thuyết và
truyện ngắn xuất sắc trong văn học Nga thế kỉ XX.
-
Sô-lô-khốp sinh ra tại thị trấn Vi-ô-sen-xcai-a, tỉnh Rô-xtốp trên vùng thảo
nguyên Sông Đông. Cha của ông (mất năm 1925), tuy phải làm nhiều nghề vất vả kiếm
sống nhưng cũng có một trình độ học vấn.Mẹ của Sô-lô-khốp là một người phụ nữ
nông dân Cô-dắc, tuy không được học hành nhưng bà lại có tài kể chuyện dân gian
và hát dân ca.
-
Ông tham gia công tác cách mạng từ khá sớm (thư kí ủy ban trấn, nhân viên thu
mua lương thực,…). Cuối năm 1922 ông đến Mát-xcơ-va, làm nhiều nghề để kiếm sống
như:đập đá, khuân vác, kế toán. Thời gian rảnh rỗi, ông dành cả cho việc tự học
và đọc văn học.
-
Năm 1925 ông trở về sông Đông bắt đầu viết “Sông Đông êm đềm”, cuốn tiểu thuyết
lớn nhất của đời mình.
-
Năm 1932 là Đảng viên Đảng cộng sản Liên Xô.
-
Năm 1939 ông được bầu làm viện sĩ Viện hàn lâm khoa học Liên Xô.
-
Trong thời kì chiến tranh vệ quốc (1941- 1945) chống phát xít Đức xâm lược, ông
theo sát Hồng quân trên nhiều chiến trường với tư cách phóng viên báo Sự thật.Sôlôkhốp viết nhiều bài chính
luận, bài kí, truyện ngắn nổi tiếng.
-
Sau chiến tranh ông vẫn chủ yếu tập trung vào sáng tác văn học. Năm 1965, ông
được tặngGiải thưởng Nôben về văn học.
b)
Sự nghiệp sáng tác
-
Với khả năng kết hợp tính bi kịch với tính sử thi , ông có những đóng góp lớn
lao đối với văn học thế giới hiện đại. Sô-lô-khốp đã vinh dự nhận Giải thưởng
Nô-ben về văn học năm 1965.Tác phẩm của ông được dịch ra nhiều thứ tiếng trên
thế giới, trong đó bao gồm cả tiếng Việt và có ảnh hưởng lớn đến sáng tác của
nhiều nhà văn Việt Nam sau 1954 như Bùi Hiển, Nguyễn Thi, Nguyễn Minh Châu,
Nguyễn Khải, Nguyên Ngọc, …
-
Tác phẩm chính:
+ Năm 1926, ở tuổi 21, ông đã in hai tập truyện
ngắn là “Truyện sông Đông”và“Thảo nguyên xanh”.
+
“Sông Đông êm đềm”_Bộ tiểu thuyết đã
khẳng định vị trí của Sô-lô-khốp trên văn đàn Nga và được nhận Giải thưởng Quốc
gia năm 1941. Nhà văn lão thành A. Xê-ra-phi-mô-vích vui mừng chào đón tài năng
trẻ Sô-lô-khốp: “… con đại bàng non tung cánh trong bầu trời văn học”. Sô-lô-khốp
với tất cả những gì đã cống hiến cho văn học Nga và thế giới sẽ mãi là niềm tự
hào, niềm kiêu hãnh của nhân dân Nga.
+
Ngoài ra ông còn có tiểu thuyết “Đất vỡ
hoang”, “Họ chiến đấu vì tổ quốc” và nhiều bài ký, chính luận, truyện ngắn
nổi tiếng khác
+
Truyện ngắn “Số phận con người”
(1957) là một trong những tác phẩm nổi tiếng của Sô-lô-khốp, là cột mốc quan trọng
mở ra chân trời mới cho văn học Nga.
ð Tác
phẩm của ông phản ánh chân thực cuộc sống và con người Nga với những nét tính
cách điển hình trong cả thời chiến và thời bình.
2.
Tác phẩmSố phận con người
a) Hoàn cảnh sáng
tác
Vào mùa xuân năm 1946, mùa xuân đầu tiên
sau chiến tranh, trong một chuyến công tác qua thôn Vokholovsky thuộc trấn
Elanskaya, tại một bến phà, Sô-lô-khốp làm quen với một người lái xe đi cùng một
cậu bé. Người lái xe kể cho nhà văn nghe về cuộc đời chìm nổi của mình. Câu
chuyện đặc biệt làm cho nhà văn xúc động và dự định sẽ viết về người lái xe ấy.
Tuy nhiên, phải mười năm sau ý tưởng ấy mới trở thành hiện thực.
Sô-lô-khốp đã phải nghiền
ngẫm rất lâu để cuối cùng có thể đặt bút viết liền một mạch và hoàn thành truyện
ngắn chỉ trong mười mấy ngày cuối năm 1956.Truyện ngắn Số phận con người được in trên báo Sự thật vào số ra ngày 31/12/1956 và ngày 1/1/1957.
b) Tóm tắt tác phẩm
Mùa xuân năm 1946, trên
đường đi công tác, tác giả gặp anh lái xeAnđrây Xôcôlôpbốn mươi sáu tuổi và bé
Va-ni-a chừng năm, sáu tuổi trên bến đò. Trong khi chờ đò, Xô-cô-lốp kể cho tác
giả nghe về cuộc đời mình.Thời nội chiến anh phục vụ trong Hồng quân.Nội chiến
kết thúc, anh trở về quê hương thì cha mẹ, anh chị không còn ai sống sót.Xô-cô-lốp
từng làm nhiều nghề để kiếm sống. Rồi anh cũng có một mái ấm gia đình: vợ hiền,
ba đứa con ngoan, học giỏi. Chiến tranh thế giới hai bùng nổ, anh ra trận.Chiến
đấu chừng một năm, anh bị thương hai lần và bị bắt làm tù binh và hai năm bị đọa
đày trong các trại tập trung của phát xít Đức. Năm 1944, bọn phát xít thua to
trên mặt trận Xô-Đức, buộc phải dung cả tù binh làm lái xe. Nhân cơ hội đó,
Xô-cô-lốp đã cướp xe, bắt sống tên sĩ quan Đức, chạy thoát trở về với Hồng quân.Mãi
lúc ấy, anh nhận được tin vợ và hai con gáiđã bị bom phát xít giết hại từ giữa
năm 1942.Niềm hi vọng duy nhất của anh giờ đây chỉ còn là đứa con trai
A-na-tô-li giờ là đại úy pháo binh.Hai cha con cùng tiến đánh Béc-lin, sào huyệt
của bọn phát xít. Đúng ngày 9/5/1945, ngày chiến thắng, một tên thiện xạ Đức đã
bắn chết A-na-tô-li, đứa con trai yêu quý, niềm hy vọng cuối cùng của Xô-cô-lốp.Chiến
tranh kết thúc, anh giải ngũ đến quê hương của một người bạn sinh sống và làm
nghề lái xe tải. Tại đây anh gặp bé Va-ni-a, một chú bé cả cha lẫn mẹ đều chết
trong chiến tranh. Anh nhận bé làm con nuôi, trái tim anh đã ấm lại phần nào.
Trong đời thường anh gặp phải rủi ro và bị tước bằng lái xe. Nỗi đau mất mát
trong chiến tranh vẫn luôn ám ảnh anh. Hai cha con anh, phải thay đổi chỗ ở, đến
Ka-sa-rư để tìm cuộc sống mới. Anh luôn giấu mọi nỗi đau để đem lại niềm vui
cho Vania.
III.
Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện:
1.
Tình
huống truyện là gì?
Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã từng nói rằng:
“Tình huống truyện giống như cái lát cắt ngang thân cây mà qua đó ta thấy được
cả trăm năm của cuộc đời thảo mộc bởi đó là cái khoảnh khắc mà sự sống hiện ra
đậm đặc nhất. Cái khoảnh khắc chứa đựng cả đời người”. Tình huống truyện hiểu một
cách đơn giản là tình thế xảy ra truyện. Cụ thể tình huống truyện là những hoàn
cảnh hiện thực có vấn đề, chứa đựng trong bản thân nó sự mâu thuẫn, xung đột …
có tác động trực tiếp vào nhân vật buộc nhân vật phải lựa chọn, quyết định hành
động.Từ đó, tính cách nhân vật được bộc lộ rõ nét.
2.
Tình
huống truyện trong Số phận con người
Một trong những yếu tố
tạo nên thành công của tác phẩm “Số phận
conngười” không thể không kể đến nghệ thuật xây dựng tình huống truyện,
Sôlôkhôp đã xây dựng nên một hệ thống tình huống thử thách hết sức phong phú,
đa dạng. Thông qua tình huống truyện, tính cách nhân vật Xô-cô-lôp được hình
thành , phát triển và bộc lộ một cách rõ nét.
a)
Tình huống truyện lịch sử
Bao trùm lên tác phẩm
là tình huống lịch sử. Truyện kể lại quãng đời gần năm mươi năm của A. Xô-cô-lôp
gắn liền với những biến cố dữ dội trong lịch sử nước Nga đó là cuộc chiến tranh
vệ quốc vĩ đại của nhân dân Nga trong chiến tranh thế giới hai chống phát xít Đức
do Hitle cầm đầu. Đặt nhân vật vào tình huống lịch sử này, tác giả đã xây dựng
được một hình tượng có tính khái quát cao, đặc trưng cho chủ nghĩa anh hùng
cách mạng, sức mạnh tinh thần ghê gớm của người Nga. Và những tình huống chiến
tranh là hiện thực hóa của tình huống truyện lịch sử, nằm trong tình huống truyện
lịch sử.
Mở đầu, tác giả đã đặt
A. Xô-cô-lôp vào một tình thế hết sức éo le. Một con người đang sống hạnh phúc,
yên ấm bên vợ hiền và ba đứa con ngoan ngoãn, học giỏi. Bỗng chốc chiến tranh nổ
ra, anh phải chấp nhận lìa xa tất cả, tự giác bước vào cuộc chiến một cách dứt
khóat mặc dù rất đau đớn giữa bao sự giằng xé, níu kéo: những giọt nước mắt của
các con, sự đau khổ về sự chia lìa vĩnh viễn của vợ. Trước tình huống đó, nhân
vật quyết định một cách dứt khóat, kiên quyết như không thể chậm trễ hơn: “Thế
rồi chiến tranh nổ ra. Ngày hôm sau, tôi nhận giấy triệu tập của hội đồng đăng
kí quân sự, rồi ngày thứ ba lên tàu”. Qua đó, ta thấy được con người đầy ý thức
trách nhiệm đối với Tổ Quốc, với vận mệnh của dân tộc của Xôkôlôp.
Trong chiến tranh, Xôkôlôp
phải đối mặt với bao khó khăn, nguy hiểm khốc liệt và có khi phải đối mặt với
cái chết nhưng vẫn hiên ngang, bất khuất. Tình huống đầu tiên Xôkôlôp đối mặt với
cái chết là vào tháng 5/1942, Xôkôlốp phải chở đạn tiếp viện cho đồng đội trong
tình thế quân Đức tấn công dữ dội mà các đồng chí của anh hết đạn, phải chiến đấu
bằng tay không. Chiến trận hết sức căng thẳng: “Bên trái xe tăng gầm ầm ĩ...
bên phải súng râm ran…phía trước cũng súng và bắt đầu thấy mùi khét”, “ cả bên
trái lẫn bên phải con đường đất, bộ binh ta chạy giữa cánh đồng trơ trụi mà đạn
cối của địch đã nổ vào giữa hàng ngũ của họ rồi”. Tình thế đó, lao vào trận địa tức là phải đối
mặt với cái chết. Vậy mà khi nghe đồng chí chỉ huy hỏi: “Vượt qua chứ Xôkôlôp?”.
Anh đáp ngay không một chút do dự: “Tôi phải vượt qua chứ, yên trí”. Rồi
Xôkôlôp laovào trận địa, cả đời anh chưa bao giờ phóng nhanh như lần này. Chính
sự lo lắng cho đồng đội đã thôi thúc anh lao vào nguy hiểm , không màng đến bản
thân. Tình huống này cho chúng ta thấy sự dũng cảm và tình đồng chí đồng đội gắn
bó.
Tiếp theo, trong lần tiếp
viện không thành công đó, trên đường đi tiếp viện, anh bị thương ngất đi, toàn
thân run rẩy, vai trẹo xương. Nhưng khi tỉnh lại, anh vẫn cố gắng gượng đứng dậy
một cách chật vật “lảo đảo vật vờ như cây dương trong bão tố”.Anh sợ mình nằm
xuống thì sẽ không thể đứng dậy được nữa.Sau đó, anh phải đối mặt trực diện với
kẻ thù. Có sáu thằng mang tiểu liên đi đến, có một thằng nhấc giương súng lên.
Xôkôlôp nghĩ rằng mình sẽ chết: “Thế là cái chết đang đến với mình đây”. Anh đối
mặt với cái chết không được báo trước một cách thản nhiên đến lạ lùng: “Con người
nghĩ cũng buồn cười, trong giây phút ấy tôi không hề hoảng hốt, không hề sợ sệt
chút nào” hay “ Cứ như là nó chọc thủng chỗ nào người tôi vào chỗ nào thì cũng
chẳng có gì là quan trọng”. Anh không hề run sợ trước cái chết, trước kẻ thù
gian ác. Anh nhìn thẳng vào mặt thằng cầm súng, im lặng đón chờ cái chết.
Nhưng anh không bị bắn
mà bị bắt làm tù binh. Bắt đầu từ lúc
đó, ý định trở về với Hồng quân luôn thường trực trong anh. Nhưng cho đến tận
Pôgiơnan, anh mới có một cơ hội bỏ trốn trong hoàn cảnh hết sức nghiệt ngã: bản
thân Xôkôlôp “gầy nhom” chạy liền một ngày đêm gần bốn chục cây số. Anh đã chạy
bằng tất cả sức lực và tình yêu quê hương đất nước, muốn trở về bên Hồng quân.Đến
nỗi chính anh cũng không hiểu “hơi sức đâu” mà anh có thể chạy được như thế.Nhưng
đến ngày thứ tư thì anh bị bắt lại và bị bọn lính nện cho một trận thỏa thuê
sau đó chúng còn cho chó xô tới bứt hết quần áo, cắn anh đến nỗi “da thịt anh
tơi bời từng mảnh”.Cuối cùng chúng dẫn anh về trại trong tình trạng “thân thể
trần truồng và bê bết máu”.
Tình huống cam go nhất
là tình huống anh phải đón nhận cái chết được dự báo trước của kẻ thù sừng sở
và gian ác nhất Muynlơ. Nhưng thái độ thản nhiên của Xôkôlôp trước cái chết đã
lái câu chuyện sang một hướng khác. Nhằm mục đích xúc phạm vào ý thức tự tôn
dân tộc của anh, đánh vào đòn tâm lí đói khát của tù binh. Hắn đã rót một cốc
rượu với một lát bánh mì và mỡ đưa cho anh và bảo Xôkôlôp hãy uống mừng chiến
thắng của quân Đức. Khi thấy bàn thức ăn trong phòng tên chỉ huy Đức, ruột anh
quặn lên, anh đã phải lấy hết gân sức mới bắt cặp mắt rời khỏi cái bàn . Nhưng
nghe những lời mỉa mai của hắn, uống để mừng chiến công của kẻ thù, anh quyết từ
chối ăn uống. Thế nhưng khi thằng chỉ huy bảo anh uống mừng cái chết của mình
thì anh trả lời ngay: “Uống mừng cái chết của mình, được thoát khỏi mọi đau khổ
thì tôi sẽ cạn cốc”. Nói rồi anh cầm cốc nốc hai hơi cạn sạch rồi lịch sự chùi
mép, quyết không động đến miếng bánh no nào.Cứ như thế cho đến khi cạn cốc thứ
ba trước lời mời đầy thách thức của tên chỉ huy, Xôkôlôp cũng chỉ cắn một mẩu
bánh mì rồi đặt phần còn lại lên bàn.Bản lĩnh kiên cường, khí phách hiên ngang,
lòng tự tôn dân tộc của nhân vật đại diện cho con người Nga được khắc họa đậm
nét qua tình huống truyện này.
Một tình huống truyện
mà nhà văn tạo ra cho nhân vật đó là việc Xôkôlôp trốn thoát thành công bằng sự
thông minh, cẩn trọng và một kế hoạch, bất chấp nguy hiểm chu đáo về đằng mình
và còn bắt sống thằng trung tá công binh mà cái cặp của hắn theo đánh giá của bộ
chỉ huy Hồng quân “còn quý giá hơn hai chục cái lưỡi”.
Qua những tình huống đầy
khó khăn, nguy hiểm liên tiếp trong chiến tranh đã làm nổi bật lên hình ảnh người
lính Hồng quân gan dạ, dũng cảm , kiên cường, bất khuất, giàu lòng yêu quê
hương, đất nước, khát khao lập chiến công để làm cống hiến cho nhân dân, cho Tổ
Quốc.
Trong chiến tranh, con
người không chỉ phải đối mặt với mưa bom, bão đạn, với cái chết luôn luôn rình rập
… mà con người phải đối mặt với sự chia lìa vĩnh viễn những người thân của mình
. Và cũng giống như bao con người khác, Xôkôlôp cũng rơi vào hoàn cảnh đó.
Trở về với đồng đội,
anh rất vui mừng nhưng lòng anh không nguôi nghĩ về gia đình. Trong lúc nghỉ
ngơi, anh đã tranh thủ viết thư ngay về nhà vì nôn nóng muốn biết tin tức. Ban
đầu còn bình thản nhưng sau hai tuần lễ chờ đợi thì anh đâm buồn phiền, lo lắng,
chẳng thiết ăn uống. Đến tuần lễ thứ ba thì anh nhận được thư của người hàng
xóm báo rằng: hai năm trước một quả bom rơi trúng ngôi nhà của anh. Không còn dấu
vết gì của vợ và hai con gái, ngôi nhà cũ chỉ còn một lỗ sâu hoắm… Đau khổ làm
tim anh thắt lại. Anh ngỡ: “cuộc đời mình là một giấc mộng ngang trái”. Những
tưởng đây sẽ là nỗi đau lớn nhất mà Xôkôlốp phải gánh chịu.Nhưng không phải vậy,
nhà văn lại đặt nhân vật của mình vào một tình huống hết sức ngang trái. Người
con trai tài giỏi, niềm hi vọng cuối cùng của anh đã bị một thằng thiện xạ Đức
giết chết vào ngày chiến thắng 9/5 quân phát xít. Ngày mà Xôkôlôp mong chờ sẽ
được gặp lại Anatôni.Đặt nhân vật vào sự tột cùng của đau thương, mất mát, tác
giả đã xây dụng tình huống truyện sức éo le nhưng cũng rất chân thực vì đó là
quy luật của cuộc chiến.Nhân vật đứng trước thử thách ghê gớm nhưng không làm
anh gục ngã mặc dù phải gánh chịu nỗi đau đến suốt cuộc đời. Với tình huống
truyện này, đã làm sáng ngời lên vẻ đẹp bi tráng, hào hùng của nhân vật.
b)
Tình huống đời thường
Không chỉ đặt nhân vật
trong những tình huống lịch sử, Sô-lô-khốp còn đặt nhân vật vào những tình huống
đời thường. Nhờ đó mà hình tượng người anh hùng Xôkôlôp hiện lên rất chân thực,
sống động và gần gũi.
Trước chiến tranh, tác
giả chủ yếu khai thác mối quan hệ giữa Xôkôlôp và Irina một người mà anh cho rằng
“nhu mì, vui vẻ,ân cần, niềm nở và thông minh”.Trước cách hành xử của Irina khi
chồng gắt gỏng, thô lỗ hay uống rượu say đã thức tỉnh , giúp anh vượt qua mọi
cám dỗ của tuổi trẻ và trở thành một người đàn ông có trách nhiệm với gia đình.
Và tình huống vô tình xô vợ trong ngày tiễn biệt và hét lên: “Tiễn biệt mà như
thế à? Sao mà chôn sống người ta sớm thế” . Đã khiến anh ân hận cả đời. Đặt
nhân vật trong tình huống với vợ, con tác giả đã làm nổi bật lên một Xôkôlốp chứa
chan tình cảm, một con người rất đời thực, gần gũi.
Sau chiến tranh, có hai
tình huống quan trọng đã khắc họa rõ nét nhân vật. Đó là nhà văn đã tạo ra một
cuộc gặp gỡ giữa hai con người đau khổ, nạn nhân của chiến tranh. Sau chiến thắng,
anh giải ngũ và đến Uriupinxcơ làm lái xe vận tải và ở nhờ nhà bạn. Chính trong
cuộc sống mới này anh đã gặp bé Vania. Cảm thương trước nỗi đau cả bé: cha chết
ở mặt trận, mẹ chết bom khi hai mẹ con đang đi tàu, bản than nó không có ai
than thích, đêm đêm bạ đâu ngủ đó… Anh lập tức quyết định: “Không còn gì để có
thể chia cắt mình với nó được nữa. Mình sẽ nhận nó làm con nuôi”. Tình huống gặp
bé Vania và quyết định cao thượng của Xôkô ôp là sự kết hợp hài hòa giữa đức
tính kiên cường và lòng nhân ái của con người Nga.
Cuối cùng là một tình
huống đặc biệt, một tình huống quan trọng tạo nên thành công của tác phẩm.Trên
đường cùng Vania cuốc bộ khắp nước Nga, họ đã gặp nhân vật tôi trên bến đò vào
mùa xuân đầu tiên sau chiến tranh.Giữa cuộc sống ngổn ngang, tươi mới ấy, câu
truyện về cuộc đời của Xôkôlốp được kể lại hết sức cảm động. Hai con người xa lạ
bỗng trở nên thân thiết cho thấy nét tính cách hồn hậu, thật thà, cởi mở của Xôkôlốp.
Đây chính là thủ pháp “truyện lồng truyện”.Đặt toàn bộ câu chuyện vào hoàn cảnh
gặp gỡ ngẫu nhiên giữa hai người lính khiến câu chuyện được kể lại tự nhiên,
thuyết phục.Đây là sự kết hợp khéo léo giữa hai yếu tố khách quan và chủ
quan.Câu chuyện vừa được kể lại bằng chính trải nghiệm và lời của nhân vật
chính lại vừa được kể lại bằng tấm lòng trân trọng, thấu hiểu của nhân vật
tôi.Chính vì vậy, câu chuyện để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc.
Tóm lại, Sôlôkhốp đã
xây dựng nên một chuỗi các tình huống truyện độc đáo, logic. Qua tình huống
truyện, tác giả đã xây dựng nên một người anh hùng rất đời thường, rất gần gũi,
tiêu biểu cho tính cách con người Nga.
IV.
Tính cách Nga thể hiện qua truyện ngắn Số
phận con người
Tính
cách Nga là một phạm trù thẩm mỹ chỉ những phẩm chất đạo đức, lối sống có tính
chung, phổ biến của đông đảo nhân dân Nga. Tính cách Nga biểu hiện phong phú
trong cuộc sống, nhưng có thể thấy được nó tập trung ở những phẩm chất: Lòng
yêu quê hương đất nước, yêu lao động , lòng yêu thương con người, lòng dung cảm,
kiên cường, thủy chung, lòng nhân ái, biết tự trọng, …và đặc biệt là khi nói đến
tính cách Nga chúng ta không thể không nói đến sức mạnh tinh thần to lớn ,sáng
ngời của con người Nga, nhân dân Nga, đất nước Nga .
Có
rất nhiều tác phẩm vĩ đại của văn học Nga đã làm sáng bừng lên tính cách Nga
quý giá ,đáng trân trọng ấy. Và truyện ngắn Số
phận con người của Sô-lô-khốp là một trong số đó. Khi tìm hiểu truyện ngắn
này, chúng ta sẽ thấy được một cách rõ ràng tính cách Nga, mà không chỉ vậy mà
có thể nói rằng chúng ta đang đi khám phá tìm hiểu nó. Và An-đrây Xô-cô-lốp là
hình tượng nhân vật mà Sô-lô-khốp xây dựng để làm nổi bật lên tính cách Nga.
Qua
câu chuyện về cuộc đời đau khổ của mình mà Xô-cô-lốp đã kể cho nhân vật “tôi”
trong một buổi gặp gỡ tình cờ vào mùa xuân năm 1946, ta thấy rằng ở An-đrây
Xô-cô-lốp tính cách Nga được biểu hiện qua từng chặng đường đời của anh cụ thể
là: trước khi chiến tranh nổ ra, khi chiến tranh nổ ra , trong chiến tranh và
sau khi chiến tranh kết thúc. Đây có thể là một trong những sự lựa chọn để
chúng ta khám phá tính cách Nga nơi nhân vật Xô-cô-lốp.
Trước
khi chiến tranh bùng nổ, Xô-lô-Khốp có cuộc đời “ thoạt đầu khá là bình thường”
như chính anh nói. Anh cũng có cho mình một mái ấm gia dình như bao người khác:
vợ hiền, ba đứa con ngoan, học giỏi. Vợ anh mồ côi, tên là Irina –một người phụ
nữ “nhu mì, vui vẻ, ân cần niềm nở và thông minh” .Xô-cô-lốp là một người chồng
đã nhận ra được vẻ đẹp tâm hồn và biết quý trọng vợ mình “chao ôi, quý hóa biết
bao khi có được người vừa là vợ vừa là một bạn gái thông minh”. Cùng với đó anh
cũng rất tự hào về những đứa con ngoan , đặc biệt con trai đầu của anh là
A-na-tô-li có năng khiếu về toán ,là niềm hãnh diện của gia đình. Cuộc sống của
gia đình Xô-cô-lốp như bao gia đình bình thường khác và có thể nói là hạnh
phúc. Vào thời điểm đó chúng ta thấy một Xô-cô-lốp bình dị,chăm chỉ, yêu lao động,
mong muốn “mấy đứa con có sữa ăn với cháo, trên đầu có mái nhà che nắng che
mưa, giày dép đủ, áo quần đủ, thế là mọi sự đều ổn cả” và cũng có niềm vui
riêng khi học lái xe vào năm 29 tuổi “
ngồi sau tay lái tôi thấy đời vui hơn”, hơn thế là anh vô cùng yêu thương gia
đình nhỏ bé của mình.Từ đây ta đã có thể cảm nhận được niềm kiêu hãnh của người
Nga, những phẩm chất quý báu góp phần làm nên tính cách Nga trong con người
Xô-cô-lốp.Đó là sự cần cù chăm chỉ, sự bình dị nhưng đầy ý nghĩa trong cuộc sống,
lòng yêu lao động và người thân trong gia đình ở tính cách Nga. Có thể nói nó
đã làm nên vẻ đẹp đời thường đầm ấm trong cuộc sống của con người Nga, vẻ đẹp ấy
giản dị, nhưng bên trong nó dường như ẩn nấp một sức mạnh tiềm tàng mãnh liệt.
Trước
chiến tranh tính cách Nga hiện lên với những vẻ đẹp đời thường như thế và khi
chiến tranh nổ ra thì sao? Chính Xô-cô-lốp sẽ cho chúng ta biết điều đó.Từ đây
dường như những hạnh phúc bình dị sẽ phải nhường chỗ cho những nỗi đau ,đầu
tiên đó là nỗi đau cuộc cuộc chia li. Xô-cô-lốp “ nhận được giấy triệu tập của
hội đồng đăng kí quân sự , rồi thứ ba lên tàu” ra mặt trận. Cả nhà ra tiễn anh
, nỗi đau của những đứa trẻ “đôi vai rung rung như người bị lạnh”, “không giữ
được mấy giọt nước mắt”; đặc biệt là nỗi đau của người vợ tiễn chồng ra mặt trận
“suốt đêm ,Irina gục vào vai tôi , vai và ngực áo sơ mi của tôi đẫm nước mắt
không khô…”, “hai tay ôm lấy ngực, đôi môi trắng bệch như phấn , thầm thì điều
gì đó…” .Khi Xô-cô-lốp lên tàu Irina đã bổ nhào vào ngực chồng, bíu chặt lấy cổ
anh, toàn thân run rẩy và nức nở những lời thảm thiết. Anh rất thương vợ nhưng
đã có hành động xô vợ và hét lên “ tiễn biệt mà như thế à? Sao mà chôn sống người
ta sớm thế” ,hành động này làm cho anh phải hối hận ngay ở hiện tại và nhất là
về sau. Cuộc chiến xảy ra, Xô-cô-lốp lên đường ra mặt trận trở thành một người
lính .Dù anh rất yêu thương lo lắng , đau đớn khi phải chia tay với vợ con
,nhưng anh vẫn mang một quyết tâm rất lớn
cùng với đó là việc thực hiện trách nhiệm với non sông đất nước. Qua cuộc chia
tay đầy nỗi đau của Xô-cô-lốp với gia đình ta lại một lần nữa khẳng định sự gắn
kết,tình yêu thương của gia đình anh , sự gắn kết ấy là sợi dây kết nối sức mạnh
vô hình của người thân và rộng hơn là sự kết nối của mọi con người Nga tạo nên
lãn song tinh thân vô cùng mạnh mẽ. Đến đây, ta lại khám phá ra một nét mới
trong tính cách Nga: người lính Nga vô cùng yêu thương gia đình nhưng cũng quyết
tâm dằn sự đau buồn để thực hiện trách nhiệm với non song đất nước , và sự yêu
thương gắn kết dành cho gia đình sẽ là động lực cho họ chiến đấu anh dũng và dựng
xây cho họ niềm tin đoàn tụ cùng gia đình. Đó chính là sức mạnh tinh thần trong
tính cách Nga bước đầu được khám phá thông qua nhân vật Xô-cô-lốp khi chiến
tranh nổ ra.
Rồi
khi bước vào cuộc chiến tranh tàn khốc, đối mặt với những khó khăn, gian khổ,với
đau đớn, đối mặt với cái chết cận kề thì tính cách Nga lại càng hiện lên rõ nét
:lòng thương yêu, sự dũng cảm kiên cường đầy ý chí, thẳng thắn bộc trực, tấm
lòng trung thành đối với Tổ quốc ,…làm nên sức mạnh tinh thần to lớn và bừng
sáng mạnh mẽ. Từ những sự việc mà Xô-cô-lốp phải trải qua trong chiến tranh ta
sẽ thấy, cảm nhận được những điều đáng khâm phục, trân trọng trong tính cách
Nga. Đánh giặc chưa được một năm, An-đrây bị thương hai lần vào tay và chân.
Trong thời gia ấy anh vẫn cứ viết thư về nhà nói “ mọi sự đều ổn cả”, vì anh hiểu
rằng “ở hậu phương đám đàn bà và trẻ em bất hạnh có dễ chịu gì hơn đâu! Cả nước
trông đợi vào họ”, còn trên chiến trường “anh là thằng đàn ông, anh là thằng
lính, khi cần thiết phải chụi hết, phải gánh hết”. Ở đây, ta thấy rằng Xô-cô-lốp
là một người biết đồng cảm với mọi người, là một người lính xá định được rõ
ràng trách nhiệm của mình cũng như có quyết tâm hoàn thành trách nhiệm ấy.Chính
tinh thần kết nối bằng sự thông cảm và thấu hiểu với “đám đàn bà trẻ con” ấy ở
hậu phương tạo nên sức mạnh để cộng đồng dân tộc ,nhân loại chống chọi với thù
hận, chia lìa của chiến tranh phát-xít.
Không
chỉ vậy mà Xô-cô-lốp với một sức mạnh diệu kì trong tinh thần đã không hề lung lay ý chí, lòng dũng cảm kể
cả khi cận kề cái chết. Anh đã phải đối mặt đồng thời với kẻ thù và với tử thần
trong tình trạng bị thương rồi ngất đi , anh biết cái chết đang đến gần mình ,
nhưng trong giây phú ấy Xô-cô-lốp “ không hề hoảng hốt, không hề lo sợ chút
nào”. Vậy điều gì trong Xô-cô-lốp đã làm nên “tinh thần thép” ấy. Có lẽ đó
chính là sự trỗi dậy mạnh mẽ của ý chí tiềm tàng trong tính cách Nga, nó tạo
nên sự dũng cảm cho người lính ấy, có thể với anh lúc ấy dù có hy sinh thì cũng
là cống hiến cho đất nước .Điều đó đáng để anh tự hào. Sau đó Xô-cô-lốp bị quân
Đức bắt làm tù binh, anh được một người bác sĩ quân y chữa cho khỏi bong gân và
An-đrây nhận xét rằng “một người thầy thuốc chân chính là như thế đấy”, anh vẫn
có thể cảm nhận được tình thương và lòng nhân ái kể cả trong hoàn cảnh khốn
khó. Và ở đây tính cách Nga trong con người anh lại càng hiện lên mạnh mẽ.
Đó
là sự thẳng thắn, bộc trực, căm ghét lũ phản bội. Điều này được thể hiện qua
hành động xử một tên phản bội trong khi Xô-cô-lốp bị bắt làm tù binh khi hắn định
phản bội chỉ huy của mình. Anh nghĩ “ thằng chó đẻ kia ơi, đừng hòng tao để cho
mày phản bội chỉ huy của mày”. Và từ suy nghĩ biến thành hành động , anh đã “nhảy
chồm lên thằng ấy, mấy ngốn tay thít chặt cổ họng hắn…Thế là xong đời một tên
phản bội”, “lần đầu tiên trong đời, tôi đã giết người, mà đó lại là người
mình…Nhưng sao hắn lại là người mình được nhỉ?Hắn còn tồi tệ hơn người xa lạ nữa
kia, hắn là thằng phản bội…”. Suy nghĩ và hành động này của Xô-cô-lốp thể hiện
phẩm chất cương trực, tấm lòng luôn đề cao sự trung thành, yêu lẽ phải ,trọng
chính nghĩa, luôn hướng tới lí tưởng cao đẹp đáng quý trong tính cách Nga. Đó
là hành động mang tính quyết định cho vận mệnh của bản thân cũng như tham gia
quyết định vận mệnh của dân tộc. Nó góp phần khẳng định tính cách Nga thời đại
mới : tự do trong tâm hồn, trong nhân cách. Đây có lẽ là một sự khám phá tính
cách Nga trong Số phận con người mà
Sô-lô-khốp muốn làm nổi bật lên. Đối mặt với cái chết lần tiếp theo là sự kiện
anh cố gắng chạy trốn khỏi nhà tù phát-xít rồi bị bắt lại. Khi ấy dù vô cùng
đau đớn nhưng anh vẫn rất kiên cường , đồng hành là tấm lòng sâu đậm với nước
Nga , An-đrây “vẫn cứ sống …và vẫn con sống”. Một ý chí, một khát vọng sống
mãnh liệt của con người Nga.
Tại
trại tập trung của tù binh, có một lần Xô-cô-lốp bị tên trại trưởng khét tiếng
tàn ác cho gọi và bày ra một trò tiêu khiển: thử xem An-đrây lâu ngày nhịn đói
có còn uống rượu được như một người hay không. Song bon Đức đã không thể biến
An-đrây “ thành súc vật”. Với “phẩm chất Nga và niềm kiêu hãnh của mình”,
Xô-cô-lốp đã chứng tỏ dũng khí của một
người Nga đầy ý chí , đầy tinh thần thép.Khi tên trưởng trại rót một cốc rượu
cùng một lát bánh mì và mỡ đưa cho anh bảo hãy uống mừng chiến thắng của quân Đức.
Nhưng Xô-cô-lốp từ chối và nói “Uống mừng cái chết của mình được thoát khỏi mọi
đau khổ thì tôi sẽ cạn cốc”. Xô-cô-lốp được tha chết. Phẩm chất Nga, tinh thần
Nga nâng bước giúp anh vượt qua bao phen cận kề cái chết và chính anh cũng một
lần nữa giúp tính cách Nga bừng sáng, lòng trung thành, sức mạnh tinh thần của
con người Nga một lần nữa được khẳng định. Bên cạnh đó, ta còn thấy được tinh
thần sẻ chia, khả năng nghĩ đến người khác với tình yêu thương của con người
Nga qua hành động chia sẻ “ khúc bánh mì không to lắm và một miếng thịt mỡ” tên
trại trưởng cho của Xô-cô-lốp. Chính sự đoàn kết, sẻ chia đó đã làm nên sức mạnh
tập thể dẫn những người Nga đến chiến thắng.
Sự
việc tiếp theo có thể chứng tỏ tính cách Nga mạnh mẽ trong nhân vật Xô-cô lốp
là một lần bọn Đức bắt An-đrây lái xe trở một tên thiếu tá kĩ sư và anh đã chạy
trốn được khỏi trại tù binh, trở về với hồng quân, Xô-cô-lốp còn mưu trí dũng cảm
bắt sống tên thiếu tá Đức và lấy được cặp tài liệu của hắn. Điều này càng co thấy
lòng trung thành với Tổ quốc của anh, cùng với đó là sự dũng cảm mưu trí , mong
muốn lập công để cống hiến cho sự nghiệp chung của dân tộc. Và đó cũng chính là
những phẩm chất tốt đẹp trong tính cách Nga. Tất cả đều thể hiện được sức mạnh
tinh thần to lớn của con người Nga đáng khâm phục. Trong cuốn lịch sử văn học Nga (NXBGD 1998) giáo sư
Hoàng Ngọc Hiến bày tỏ: “ Câu chuyện bình thường của một người lính…về cuộc đời
mình, về những gian khổ và những nỗi đau buồn trong chiên tranh đã biến thành lời
trần thuyết đau thương mang ám ảnh anh hùng về lòng dũng cảm, sức chịu đựng và
sức mạnh tinh thần ghê gớm của người Nga”.
Trải
qua bao nhiêu gian khổ tính cách Nga vẫn bừng sáng mạnh mẽ ở Xô-cô-lốp.Nhưng gian lao thử thách trong chiến tranh liệu có
thể sánh bằng nỗi đau mất người thân hay không? Sau khi trở về với quân Nga,ít
lâu sau Xô-cô-lốp nhận được tin vợ và hai con hái của anh đã mất trong một trận
bom phát-xít.Điều này đau đớn biết nhường nào, giờ đây niềm tự hào, niềm hi vọng
cuối cùng của An-đrây là A-na-tô-li con trai của anh giờ đã là một đại úy pháo
binh chiến đấu gần nơi anh. Nhưng đúng vào ngày 9/5/1945-ngày chiến thắng
phát-xít Đức, anh được tin con trai anh đã hi sinh trong trận đánh cuối cùng. Vậy
là bao nhiêu mong muốn, hy vọng đều bị dập tắt, thay vào đó là nỗi đớn đau thêm
chồng chất, anh đã phải chôn “ niềm vui sướng và niềm hy vọng cuối cùng” của
mình trên đất Đức với “những giọt nước mắt dường như đã khô lại trong tim…làm
tim đau buốt”.Con người Nga dù ở trong hoàn cảnh nào vẫn không thôi thương nhớ
về những người thân yêu, vẫn không thôi hy vọng về ngày gia đình đoàn tụ , hy vọng
về một tương lai. Nhưng giờ đây không chỉ Xô-cô-lốp mà rất nhiều nười lính Nga
khác phải chịu nỗi đau xé nát tâm can khi mất người thân, khi bơ vơ trong cuộc
đời. Đó chính là mất mát đau thương dường như không gì có thể bù đắp được do
chiến tranh gây ra cho đất nước, con người Nga nói riêng và cho biết bao con
người đã từng phải chụi nỗi đau chiến tranh trên thế giới nói chung . Và những
con người Nga kiên cường ấy với sức mạnh tinh thần mạnh mẽ của mình có thể vượt
qua nỗi đau ấy được hay không? Để trả lời được câu hỏi này, chúng ta hãy tiếp tục
khám phá tính cách Nga qua nhân vật tiêu biểu mà Sô-lô-khốp mang đến trong Số phận con người là An-đrây Xô-cô-lốp.
Có
thể nói rằng, nỗi đau chiến tranh đã mang lại nhiều bi kịch bất hạnh cho con
người Nga. Nhưng chính trong nỗi đau tột cùng ấy tính cách Nga vĩ đại lại tỏa
sáng một cách diệu kì.Sau khi chiến tranh kết thúc, A.Xô-cô-lốp làm lái xe cho
một hãng vận tải, nhưng anh vẫn mang trong tim sự đau đớn vô hạn, nó khó có thể
được hàn gắn và trước mắt là một tương lai lạc lõng mịt mờ. Xô-cô-lốp đã tìm đến
rượu để dịu bớt nỗi đau. Và anh đã gặp cậu bé Va-ni-a rồi nhận cậu bé làm con
nuôi. Va-ni-a cũng là một số phận lạc lõng phải chịu nỗi đau do chiến tranh : bố
thì “chết ở mặt trận”, còn “mẹ bị bom chết trên tàu khi mẹ con cháu đang đi
tàu”. Phải chăng vì cùng cảnh ngộ mà Xô-cô-lốp đã nhận Va-ni-a làm con nuôi chỉ
để có một gia đình, nhưng nguyên nhân chính của hành động đó là xuất phát từ tấm
lòng nhân ái , lòng yêu thương con người trong tính cách Nga . Một con người trải
qua chiến tranh tưởng như đã bị “chai sạn” vì đau đớn nhưng không bên trong họ vẫn tràn đầy tình
yêu thương. Và tình yêu thương cũng là cội nguồn làm nên sức mạnh tinh thần to
lớn của con người Nga. Xô-cô-lốp xót xa cho hoàn cảnh của Va-ni-a, xót xa khi
thấy em thở dài “một con chim non nớt như thế mà đã học thở dài ư? Đấy đâu phải
việc của nó?”. Anh đã khóc “những giọt nước mắt nóng hổi sôi lên ở mặt tôi” khi
biết hoàn cảnh đau thương ,mồ côi của cậu bé. Đó chính là biểu hiện của tình
yêu thương.
Sự
ngây thơ tin tưởng, tình cảm gắn bó quyến luyến của cậu bé đã phần nào xoa dịu
trái tim đã “suy kiệt”, “chai sạn” của Xô-cô-lốp. Anh lại có một trách nhiệm ngọt
ngào trong cuộc đời mình là nuôi nấng Va-ni-a, “nó rúc vào nách tôi như con
chim sẻ dưới mái dạ, ngáy khe khẽ, tôi thấy lòng vui không lời nào tả xiết”.
Anh đã chăm sóc cậu bé một cách cẩn thận: đưa cậu bé đi cắt tóc, tắm rửa cho cậu
bé, mua cho cậu bé quần áo mới,…Quan trọng hơn là Xô-cô-lốp muốn cho Va-ni-a có
một cuộc sống tốt đẹp, có một tuổi thơ tràn đầy yêu thương, sự vui tươi, hy vọng.
Điều này xuất phát từ tấm lòng yêu trẻ thơ của anh.Đó là mong muốn nhưng cũng
chính là trách nhiệm mà anh phải cố gắng thực hiện. Sô-lô-khốp muốn nhấn mạnh ý
thức trách nhiệm con người trong tính cách Nga. Bằng tất cả tấm lòng ,Xô-cô-lốp
đã học cách chăm sóc Va-ni-a , cho bé có một cuộc sống đầy đủ nhất về cả vật chất
lẫn tinh thần. Ta có thể thấy rõ điều này qua miêu tả của nhân vật “tôi” trong
cuộc gặp gỡ với hai bố con Xô-cô-lốp và Va-ni-a: người bố có “đôi bàn tay to tướng
đen sạm” với “ chiếc áo lông rách nhiều chỗ vá víu một cách cẩu thả vụng về, miếng
vá đắp lên trên cái quần cỏ úa đã tàng cũng không được khâu cẩn thận,…và nói
cho đúng hơn đó là những đường kim sào của bàn tay đàn ông”; còn cậu bé thì
khác “chú bé ăn mặc giản dị nhưng toàn đồ tốt: một chiếc áo khoác dài lót một lớp
lông cừu mỏng đã cũ, đôi ủng xinh xắn…” làm liên tưởng đến “sự chăm sóc của người
phụ nữ, đôi bàn tay khéo léo của người mẹ”. Đó là về vật chất, còn về tinh thần
thì anh cố gắng làm cho cậu bé có một tuổi thơ vui vẻ “líu ríu như chim sẻ”, ứng
biến với trí nhớ “như quầng sáng,cứ chợt lóe lên” của cậu bé .
Từ
đây ta khám phá ra rằng tính cách Nga được thể hiện qua Xô-cô-lốp sau khi chiến
tranh kết thúc,vẫn là sự nối tiếp của truyền thống và được nâng lên một tầm cao
mới. Nỗi đau do chiến tranh gây ra khó có thể lành lại được, cho đến hiện tại
thì Xô-cô-lốp cũng chiêm bao thấy những người thân quá cố, thấy cảnh tượng đau
đớn không thể đến bên người thân, và điều kì lạ là “ban ngày bao giờ tôi cũng
trấn tĩnh được, không hở một tiếng thở dài, một lời than vãn, nhưng ban đêm thức
giấc thì gối ướt đẫm nước mắt”. Họ -những người lính kiên cường không chỉ khóc
trong chiêm bao mà còn khóc trong thực tại, cái chính là “đừng để em thấy những
giọt nước mắt đàn ông hiếm hoi nóng bỏng lăn trên má anh”. Sô-lô-khốp đã không
ngại nói đến những tổn thương to lớn về tinh thần do chiến tranh gây ra đối với
con người Nga, nhưng chính trong nỗi đau ấy ta càng thấy được sức mạnh, bản
lĩnh vững vàng của những con người Nga kiên cường ấy. Xô-cô-lốp và Va-ni- a là
hai trong nhiều mảnh ghép số phận phải chịu mất mát đau thương, và họ đã đến được
với nhau để sưởi ấm trái tim cô đơn, tăng thêm niềm vui sống. Con người Nga đã
phải chịu nhiều đớn đau trong chiến tranh nhưng chính tính cách Nga kiên cường,
dũng cảm, tràn đầy lòng nhân ái và tình yêu thương , sức mạnh tinh thần mãnh liệt
đã giúp họ vượt qua khó khăn, đau đớn trong cuộc sống để hướng tới tương lai.
Khám
phá, tin tưởng vào những tính cách Nga tiêu biểu như Xô-cô-lốp và Va-ni-a, nhân
vật “tôi” hay chính Sô-lô-khốp nghĩ về số phận của hai cha con: “Hai con người
côi cút, hai hạt cát đã bị sức mạnh phũ phàng của bão tố chiến tranh thổi tới
những miền xa lạ…Cái gì đang chờ đón họ ở phía trước? Thiết nghĩ rằng con người
Nga đó, con người có ý chí kiên cường, sẽ đứng vững được và sống bên cạnh bố,
chú bé kia một khi lớn lên sẽ có thể đương đầu với mọi thử thách, sẽ vuợt qua mọi
chướng ngại trên đường nếu như Tổ quốc kêu gọi”. Và người cha ấy sẽ là một tấm
gương, là chỗ dựa vững chắc nâng bước cậu bé trong tương lai.
Như
vậy để lột tả tính cách Nga trong con người Xô-cô-lốp, nhà văn đã xây dựng hình
tượng nhân vật rất thành công, nhân vật đã được đặt trong những tình huống phức
tạp đa dạng để có thể bộc lộ một cách rõ nét, sâu sắc tính cách Nga ấy. Dũng cảm
gan dạ trong chiến đấu, kiên quyết không khoan nhượng với kẻ thù đồng thời lại
giàu tình thương yêu,khả năng nghĩ đến người khác, nâng niu trân trọng, xót
thương bảo vệ những giọt nước mắt trẻ thơ,…đó là những hai phẩm chất tưởng như
đối lập nhưng lại hoàn toàn thống nhất trong tính cách Nga. Tất cả làm nên sức
mạnh tinh thần to lớn giúp con người Nga đi đến chiến thắng trong chiến tranh,
cũng như giúp họ tiếp tục hướng tới tương lai đầy hi vọng phía trước.Mỗi chúng
ta rất khâm phục những phẩm chất tốt đẹp của con người Nga và chính tính cách
Nga cũng làm cho mỗi người trên đất nước Nga tự hào. Nhà văn A. Tolstoy trong
tác phẩm Tính cách Nga đã viết: “ đấy,
cái tính cách Nga là như thế! Một con người chừng như là bình thường, nhưng khi
gặp thử thách gay go, dù lớn hay nhỏ, ở con người ấy cũng sẽ trỗi dậy một sức mạnh
vĩ đại-vẻ đẹp một con người”.
V.
Tổng kết
Truyện
ngắn Số phận con người của nhà văn
Nga lỗi lạc Sô-lô-khốp đã thể hiện cách nhìn cuộc sống và chiến tranh một cách
toàn diện, chân thực. Với dung lượng tư tưởng lớn của truyện khiến có người liệt
nó vào loại tiểu anh hùng ca. Tác phẩm có những thủ pháp nghệ thuật nổi bật và
đặc sắc như nghệ thuật xây dựng tình huống “truyện lồng truyện”, về người kể
chuyện: nhân vật “tôi” (tác giả) thuật lại câu chuyên anh được nghe từ Xô-cô-lốp
(người kể chuyện) , nghệ thuật khắc họa nhận vật An-đrây Xô-cô-lốp đã làm lột tả
được tính cách Nga đáng khâm phục và trân trọng. Thông qua số phận cá nhân của
Xô-cô-lốp, một giai đoạn lịch sử hào hùng và đau thương đã được tái hiện rất
nghệ thuật.Khẳng định sức mạnh con người Nga, tính cách Nga kiên cường dũng cảm
giàu tình yêu thương con người, giàu lòng nhân hậu nhà văn đã “ không quên nhắc
nhở, kêu gọi sự quan tâm, trách nhiệm của xã hội đối với số phận mỗi cá nhân”.
Đó chính là thái độ ,quan điểm cũng như sự nhân văn mà Sô-lô-khốp muốn gửi gắm
tới mỗi chúng ta qua truyện ngắn này. Và sự thật táo bạo bao trùm toàn bộ tác
phẩm cùng những ý nghĩa của nó đến nay vẫn còn nguyên giá trị .
*Thủ pháp “truyện lồng truyện”_nhân tố hỗ trợ đắc lực cho việc xây dựng tình
huống truyện để lột tả được chân thực, rõ nét nhất “tính cách Nga”
Nhân
vật “tôi” thuật lại câu chuyện anh được nghe từ Xô-cô-lốp_người kể chuyện. Qua
đó, cả một giai đoạn lịch sử hào hùng và đau thương của đất nước được tái hiện
rất nghệ thuật thông qua số phận cá nhân của A.Xô-cô-lốp. Nhờ vậy mà tình huống
truyện lịch sử được khéo léo dựng lên, bức tranh về xã hội Nga một thời đã qua
được tái hiện chân thực hơn bao giờ hết.Từ đầu đến cuối, lời người kể và lời
nhân vật chính đan quyện vào nhau, thúc đẩy cốt truyện phát triển.Hai nhân vật
thay nhau tiếp nối câu chuyện một cách đầy đủ, trọn vẹn.Giọng điệu khách quan
chân thực khiến nhân vật như từ trang sách bước ra cuộc sống để kể lại với thời
đại câu chuyện về cuộc đời mình. Người đọc bị thuhút sự chú ý vào hình tượng
trung tâm_một hình tượng chân thực, sinh động và giàu sức thuyết phục đã đi vào
lòng người đọc với toàn bộ những nét tính cách đáng trân quý của con người Nga.
Nghệ
thuật “truyện lồng truyện” đã thu hẹp tối đa khoảng giữa nhân vật và bạn đọc,
làm cho tư tưởng kết tinh của truyện đến với bạn đọc trực tiếp hơn, sâu sắc
hơn. Bi kịch của một người lính trong chiến tranh không còn là bi kich chung, đại thể mà là một
cảnh ngộ bi kịch cụ thể, tiêu biểu của một số phận cá nhân, những bi kịch ấy chỉ
càng làm người đọc thêm tin yêu, trân trọng sức sống Nga trong A. Xô-cô-lốp hay
cũng là trong chính những con người Nga thời chiến loạn.
VI.
Tài liệu tham khảo:
1.
Lịch
sử văn học Nga của Nguyễn Hồng Chung, Nguyễn Kim Đính,
Nguyễn Hải Hà, Hoàng Ngọc Hiến, Nguyễn Trường Lịch, Huy Liên.
2. Văn học Nga trong nhà trườngcủa
Hà Thị Hòa (biên soạn và tuyển chọn)
3.
Sách
giáo khoa lớp 12 tập 2: nhà xuất bản giáo dục.
4.
Sách
giáo viên lớp 12 tập 2: nhà xuất bản giáo dục.
5.
Giáo
trình văn học Nga của Đỗ Hải Phong (chủ biên) và Hà Thị
Hòa.
6.
Nghệ
thuật xây dựng hình tượng nhân vật trung tâm trong truyện ngắn “Số phận con người”
của M.Sôlôkhốp của Nguyễn Thị Ngọc.
